സ്ഥാപന ഘടന
കൊപ്പം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് സ്ഥാപന ഘടന: അധികാര വികേന്ദ്രീകരണ മാതൃക
ശക്തമായ അധികാര വികേന്ദ്രീകരണ മാതൃകയ്ക്ക് പേരുകേട്ട സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. 1994-ലെ കേരള പഞ്ചായത്ത് രാജ് നിയമത്തിനും 1996-ലെ ചരിത്രപരമായ ജനകീയാസൂത്രണ പദ്ധതിക്കും ശേഷം, സംസ്ഥാനം പ്രാദേശിക സർക്കാരുകൾക്ക് കാര്യമായ അധികാരങ്ങളും ചുമതലകളും ഫണ്ടുകളും കൈമാറി. ഏറ്റവും താഴെത്തട്ടിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ വെറുമൊരു ഭരണ നിർവ്വഹണ ഏജൻസി എന്നതിലുപരി മികച്ച ഘടനയുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക സർക്കാരായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
കേരളത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ സ്ഥാപന ഘടനയെ പ്രധാനമായും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണസമിതി, ഉദ്യോഗസ്ഥ വിഭാഗം, സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റികൾ (സ്ഥിരം സമിതികൾ), ജനകീയ പങ്കാളിത്ത സമിതികൾ എന്നിങ്ങനെ തിരിക്കാം.
1. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണസമിതി (പഞ്ചായത്ത് കമ്മിറ്റി)
നയരൂപീകരണം, ബഡ്ജറ്റ് തയ്യാറാക്കൽ, മൊത്തത്തിലുള്ള ഭരണനിർവ്വഹണം എന്നിവയുടെ ചുമതല തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണസമിതിക്കാണ്. ഈ സമിതി ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതും അവരോട് നേരിട്ട് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതുമാണ്.
- പ്രസിഡന്റ്: വാർഡ് മെമ്പർമാർക്കിടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന പ്രസിഡന്റാണ് പഞ്ചായത്തിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് മേധാവി. പഞ്ചായത്ത് കമ്മിറ്റി യോഗങ്ങളിൽ അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നതും സുപ്രധാന ഭരണാധികാരങ്ങൾ കൈയ്യാളുന്നതും പ്രസിഡന്റാണ്.
- വൈസ് പ്രസിഡന്റ്: പ്രസിഡന്റിന്റെ ഡെപ്യൂട്ടിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സാധാരണയായി ധനകാര്യ സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റിയുടെ അധ്യക്ഷൻ വൈസ് പ്രസിഡന്റായിരിക്കും.
- വാർഡ് മെമ്പർമാർ: ഓരോ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും ജനസംഖ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വാർഡുകളായി (സാധാരണയായി 13 മുതൽ 23 വാർഡുകൾ വരെ) തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും ഒരു പ്രതിനിധിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഈ സീറ്റുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് 50% സംവരണവും പട്ടികജാതി/പട്ടികവർഗ്ഗ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക സംവരണവും കേരളം നിർബന്ധമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
2. ഉദ്യോഗസ്ഥ വിഭാഗം (ഭരണ നിർവ്വഹണ വിഭാഗം)
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കമ്മിറ്റിയുടെ തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി പഞ്ചായത്തിന് ശക്തമായ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥ സംവിധാനമുണ്ട്.
- സെക്രട്ടറി: ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറാണ് സെക്രട്ടറി. സംസ്ഥാന സർക്കാർ നിയമിക്കുന്ന സെക്രട്ടറി, പഞ്ചായത്ത് പാസ്സാക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനും ഫണ്ട് കൈകാര്യം ചെയ്യാനും ജീവനക്കാരെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കാനും ബാധ്യസ്ഥനാണ്.
- കൈമാറിക്കിട്ടിയ വകുപ്പുകൾ: മറ്റ് പല സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, പ്രാഥമിക ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ, കൃഷിഭവനുകൾ, മൃഗാശുപത്രികൾ, എൽ.പി. സ്കൂളുകൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ സംസ്ഥാന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളെ കേരളം പഞ്ചായത്തുകൾക്ക് കൈമാറി. ഈ വകുപ്പുകളിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ (മെഡിക്കൽ ഓഫീസർമാർ, അഗ്രികൾച്ചറൽ ഓഫീസർമാർ) പഞ്ചായത്തിന്റെ അതത് മേഖലകളിലെ പദ്ധതികളുടെ നിർവ്വഹണ ഉദ്യോഗസ്ഥരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
- ഫ്രണ്ട് ഓഫീസ് സംവിധാനം: കേരളത്തിലെ പഞ്ചായത്തുകളുടെ ഒരു പ്രധാന സവിശേഷതയാണ് ആധുനികവൽക്കരിച്ച "ഫ്രണ്ട് ഓഫീസ്". സമയബന്ധിതമായി പൊതു സേവനങ്ങൾ നൽകാനും സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ വിതരണം ചെയ്യാനും പരാതികൾ വേഗത്തിൽ പരിഹരിക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണിത്.
3. സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റികൾ (സ്ഥിരം സമിതികൾ)
വികസനത്തിന്റെ വിവിധ മേഖലകളിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി, പഞ്ചായത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് നിയമാനുസൃതമായ വിവിധ കമ്മിറ്റികളിലൂടെയാണ്. ഭരണസമിതി അംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അധ്യക്ഷന്മാരാണ് ഇവയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.
| സ്റ്റാൻഡിംഗ് കമ്മിറ്റി | പ്രധാന ചുമതലകൾ |
|---|---|
| ധനകാര്യം (Finance) | വൈസ് പ്രസിഡന്റ് അധ്യക്ഷനായ ഈ സമിതി, ബഡ്ജറ്റ്, നികുതി പിരിവ്, കണക്കുകൾ, സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. |
| വികസനം (Development) | കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, ചെറുകിട ജലസേചനം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. |
| ക്ഷേമം (Welfare) | സാമൂഹ്യ സുരക്ഷാ പെൻഷനുകൾ, ഭവന പദ്ധതികൾ, ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം, പൊതുവിതരണം എന്നിവയുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു. |
| ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും (Health & Education) | പൊതുജനാരോഗ്യം, ശുചിത്വം, മാലിന്യ സംസ്കരണം, പ്രൈമറി സ്കൂളുകളുടെയും അംഗനവാടികളുടെയും പ്രവർത്തനം എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. |
4. ജനകീയ പങ്കാളിത്ത - അനുബന്ധ സംവിധാനങ്ങൾ
തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ജനപ്രതിനിധികൾക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും അപ്പുറം ജനകീയ പങ്കാളിത്തം കൂടി ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഈ സ്ഥാപന ഘടന.
- ഗ്രാമസഭ: കേരളത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകൃതാസൂത്രണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ശിലയാണിത്. ഒരു പ്രത്യേക വാർഡിലെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത എല്ലാ വോട്ടർമാരുടെയും സമ്മേളനമാണിത്. പ്രാദേശിക ആവശ്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും ക്ഷേമ പദ്ധതികൾക്കുള്ള ഗുണഭോക്താക്കളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനും പഞ്ചായത്ത് പദ്ധതികളുടെ സോഷ്യൽ ഓഡിറ്റ് നടത്തുന്നതിനും ഗ്രാമസഭകൾ കൃത്യമായി യോഗം ചേരുന്നു.
- കുടുംബശ്രീ: കേരളത്തിന്റെ ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ സ്ത്രീകളുടെ അയൽക്കൂട്ടങ്ങളിലൂടെ (NHGs) ഒരു ത്രിതല സംവിധാനമായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക വികസനത്തിനും സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിനുമുള്ള ഒരു നിർവ്വഹണ ഏജൻസിയായി കുടുംബശ്രീ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി (സിഡിഎസ്) ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
- ജാഗ്രതാ സമിതി: സ്ത്രീകൾക്കും കുട്ടികൾക്കും എതിരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങളും ചൂഷണങ്ങളും തടയുന്നതിനായി പഞ്ചായത്ത് തലത്തിൽ രൂപീകരിച്ചിട്ടുള്ള ജാഗ്രതാ സമിതിയാണിത്.
